Yeni yatırım teşvik sisteminde destekler program temelli hâle geldi. Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi başlığı altında üç program bulunuyor: **Teknoloji Hamlesi, Yerel Kalkınma Hamlesi ve Stratejik Hamle.** Her birinin kendi eşiği, kendi destek seti ve kendi başvuru mantığı var. Yatırımın hangi programa girdiği, alacağı desteğin büyüklüğünü doğrudan belirliyor.
Bu yazı üç programı yan yana koyup, "benim yatırımım hangisine uyar" sorusuna nasıl cevap verileceğini anlatıyor.
Neden program mantığına geçildi?
Eski sistemde destek, büyük ölçüde **nerede** yatırım yaptığınıza bağlıydı: bölge grubu destek oranını ve süresini belirliyordu. Yeni sistem bu ekseni korumakla birlikte, **ne** yatırdığınızı öne çıkarıyor.
Bunun pratik sonucu şu: gelişmiş bir ilde yapılan teknoloji odaklı bir yatırım, az gelişmiş bir ilde yapılan sıradan bir yatırımdan daha geniş bir destek setine ulaşabiliyor. Bursa gibi gelişmiş iller grubundaki iller için bu, eski sisteme göre daha elverişli bir çerçeve.
Teknoloji Hamlesi Programı
Adından anlaşılacağı üzere teknoloji yoğunluğu yüksek üretim yatırımlarını hedefliyor. Orta-yüksek ve yüksek teknoloji sınıfındaki ürünlerin yurt içinde üretilmesi, ithalat bağımlılığının azaltılması bu programın odağında.
Tipik uygunluk göstergeleri:
- Ürünün teknoloji sınıflandırmasında üst gruplarda yer alması
- Yurt içi üretimi sınırlı ya da hiç bulunmayan bir ürünün üretilecek olması
- Ar-Ge bileşeni taşıması, tasarım ve mühendislik yetkinliği gerektirmesi
Bursa'da otomotiv yan sanayinde elektrikli araç bileşenleri, güç aktarma organları, ileri malzeme ve sensör üretimi gibi alanlar bu programla sık kesişiyor.
Yerel Kalkınma Hamlesi Programı
Bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmaya odaklanan program. İllerin öne çıkan üretim potansiyelini değerlendiren, yerel kaynakları işleyen ve istihdam üreten yatırımları hedefliyor.
Bu program, gelişmiş iller grubundaki yatırımlar açısından genellikle en dar kapıdır; asıl hedef kitlesi görece daha az gelişmiş illerdir. Bursa'daki yatırımcılar için doğrudan uygunluk çoğu zaman sınırlı kalır, ancak çevre illerde (Bilecik, Balıkesir gibi) yapılacak yatırımlarda değerlendirmeye alınmalıdır.
Çok illi yatırım planlayan firmalar için bu ayrım önemli: aynı grubun farklı ildeki yatırımı farklı programa girebilir. Yatırım teşvik bölgeleri rehberimizde bu ayrımı ayrıntılandırıyoruz.
Stratejik Hamle Programı
En yüksek eşiklere ve en geniş destek setine sahip program. Ölçek olarak büyük, ithalat bağımlılığı yüksek ürün gruplarında yurt içi üretim kapasitesi kuran yatırımları hedefliyor.
Karakteristikleri:
- Asgari sabit yatırım tutarı, diğer programlara göre belirgin biçimde yüksek
- Yeşil ve dijital dönüşüm yatırımlarında daha düşük bir eşik uygulanabiliyor
- Destek tavanları da buna paralel olarak yüksek
Bu program, orta ölçekli bir üretim yatırımının kapsamına girmesi zor bir çerçeve. Buna karşılık büyük ölçekli kapasite yatırımı planlayan firmalar için sistemdeki en değerli kapı.
Sektörel Teşvik Sistemi: dördüncü yol
Hamle programlarının yanında **Sektörel Teşvik Sistemi** işliyor ve iki alt başlığı var: öncelikli yatırımlar ve hedef yatırımlar. Bölgesel destekler bu çerçevenin içinde uygulanıyor.
Pratikte, orta ölçekli üretim yatırımlarının çoğu bu koldan ilerliyor. Hamle programlarının eşiklerini karşılamayan ama teşvik edilmesi hedeflenen konularda yapılan yatırımlar burada değerlendiriliyor.
Hangi programa girdiğinizi nasıl belirlersiniz?
Sırayla şu dört soruyu cevaplayın:
- **Yatırımın konusu ve NACE kodu ne?** Program uygunluğunun ilk filtresi budur. Kod seçimi yorum işidir ve sonucu değiştirir.
- **Üretilecek ürünün teknoloji sınıfı ne?** Teknoloji Hamlesi için belirleyici.
- **Sabit yatırım tutarı hangi eşikleri aşıyor?** Stratejik Hamle'nin kapısını bu açar.
- **Yatırım yeri neresi, OSB içinde mi?** Bölgesel destek koşullarını bu belirler.
Bu dört cevap birlikte değerlendirildiğinde genellikle tek bir program öne çıkar. Birden fazla programa uygunluk çıkıyorsa, destek setleri karşılaştırılarak seçim yapılır — ve bu seçim geri dönüşü zahmetli bir karardır.
Sık sorulan sorular
Birden fazla programa aynı anda başvurabilir miyim?
Bir yatırım tek bir çerçevede değerlendirilir. Birden fazla programa uygunluk çıkması durumunda, destek setleri karşılaştırılarak seçim yapılır.
Bursa'daki bir yatırım Hamle programlarına girebilir mi?
Girebilir. Hamle programlarının ölçütü ağırlıklı olarak yatırımın konusu, teknoloji düzeyi ve ölçeğidir; ilin bölge grubu tek başına belirleyici değildir. Bursa'nın sanayi yapısı özellikle Teknoloji Hamlesi ile sık kesişiyor.
Programa uygun değilsem hiç destek alamaz mıyım?
Hayır. Sektörel Teşvik Sistemi (öncelikli ve hedef yatırımlar) ayrı bir koldur ve orta ölçekli yatırımların çoğu bu kapsamda değerlendirilir.
Program seçimini sonradan değiştirebilir miyim?
Değişiklik talepleri belge revizyonu süreci üzerinden yürür ve her zaman mümkün olmayabilir. Bu yüzden seçimin başvuru öncesinde yapılması gerekir. Belge revizyonu rehberimizde sürecin işleyişini anlatıyoruz.
Yatırımınızın hangi programa uygun olduğunu belirlemek için ön analiz talep edebilirsiniz.