Asgari sabit yatırım tutarı, teşvik belgesi başvurusunun ilk eşiğidir: yatırımınızın sabit yatırım tutarı bu eşiğin altındaysa başvuru değerlendirmeye alınmaz. Yeni sistemde bu eşikler eski sisteme göre belirgin biçimde yükseldi ve her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor.
Kritik nokta şu: **eşiği aşıp aşmadığınız, tutarın kapsamını nasıl kurduğunuza bağlı olarak değişebilir.** Çoğu firma sabit yatırım tutarını yalnızca makine bedeli sanır ve eşiğin altında kaldığını düşünerek başvurudan vazgeçer.
Sabit yatırım tutarına neler dâhil?
Sabit yatırım tutarı, yatırımın gerçekleştirilmesi için yapılan harcamaların toplamıdır. Başlıca kalemler:
- **Arazi ve arsa bedeli** — yatırımın yapılacağı taşınmazın bedeli
- **Bina ve inşaat harcamaları** — fabrika binası, idari bina, altyapı, çevre düzenlemesi
- **Makine ve teçhizat** — yerli ve ithal makineler, montaj ve nakliye giderleri dâhil
- **Yardımcı malzemeler ve tesisat** — elektrik, mekanik tesisat, kompresör hattı, havalandırma
- **Diğer harcamalar** — etüt-proje giderleri, lisans ve know-how bedelleri gibi kalemler
Bu kalemlerin hepsinin her yatırımda bulunması gerekmez. Ancak var olanların eksiksiz sayılması gerekir — özellikle inşaat ve tesisat kalemleri sık atlanır ve tutarı olduğundan küçük gösterir.
Sık yapılan dört kapsam hatası
**1. Tesisatın unutulması.** Makineyi alıp kurmak yetmez; elektrik altyapısı, basınçlı hava hattı, havalandırma ve yangın sistemi de sabit yatırımdır. Orta ölçekli bir üretim tesisinde bu kalemler toplamın azımsanmayacak bir kısmını oluşturur.
**2. Montaj ve nakliyenin ayrı tutulması.** Makinenin işler hâle gelmesi için yapılan montaj, nakliye ve devreye alma giderleri makine bedelinin parçasıdır.
**3. İnşaatın yalnızca bina olarak düşünülmesi.** Saha betonu, istinat duvarı, otopark, çevre aydınlatması gibi kalemler de inşaat harcamasıdır.
**4. Etüt-proje giderlerinin sayılmaması.** Mimari ve mühendislik projeleri, fizibilite çalışmaları, izin ve ruhsat süreçlerine ilişkin giderler kapsamda değerlendirilebilir.
Bu dört kalem doğru sayıldığında, eşiğin altında sanılan pek çok yatırımın aslında eşiği aştığı görülür.
Eşik tutarları neden bu yazıda yazmıyoruz?
Bilinçli bir tercih. Asgari tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor. Sayfaya bugünün rakamını yazsak, bir sonraki ocak ayında bu sayfa yanlış bilgi veren bir sayfa olurdu.
Doğru yaklaşım şu: **başvuru tarihinde geçerli olan karardan teyit etmek.** Eşikler bölge gruplarına göre farklılaşır ve program bazında da değişir. Stratejik Hamle Programı gibi programlarda eşik, sektörel sistemdekinden çok daha yüksektir.
Yatırımınızın hangi eşiğe tabi olduğunu belirlerken üç şeye bakılır: bölge grubu, program ve yatırım cinsi.
Yatırım cinsi eşiği değiştirir mi?
Evet, ve bu sık gözden kaçar. Yatırım cinsleri arasında:
- **Komple yeni yatırım** — sıfırdan kurulan tesis
- **Tevsi** — mevcut tesisin kapasitesinin artırılması
- **Modernizasyon** — mevcut tesisin yenilenmesi
- **Ürün çeşitlendirme** — mevcut tesiste yeni ürün üretimi
- **Entegrasyon** — üretim zincirinin farklı halkalarının birleştirilmesi
Bu ayrımlar hem eşiği hem de hangi desteklere hak kazanıldığını etkileyebilir. Aynı fiziksel yatırım, farklı cins altında sunulduğunda farklı sonuç verebilir — bu yüzden cins seçimi teknik değil stratejik bir karardır.
Bursa'da tipik bir orta ölçekli yatırım
Bursa'da bir OSB'de kurulan orta ölçekli üretim tesisi düşünelim: arsa OSB'den tahsisli, bina inşaatı yapılacak, işleme merkezleri ve yardımcı ekipman alınacak.
Böyle bir yatırımda sabit yatırım tutarının bileşimi genellikle şöyle dağılır: makine-teçhizat en büyük kalem, bina inşaatı ikinci sırada, tesisat ve yardımcı malzemeler üçüncü. Arsa OSB tahsisliyse bedeli görece düşük kalır.
Bu bileşim, makine desteği gibi makine bedeline bağlı destekler açısından da belirleyicidir — dolayısıyla kapsam çalışması yalnız eşik için değil, destek hesabı için de yapılır.
Sık sorulan sorular
Arsa bedeli sabit yatırım tutarına dâhil mi?
Arazi ve arsa bedeli sabit yatırım tutarı içinde değerlendirilen kalemlerdendir. Ancak destek unsurları açısından her kalem aynı muameleyi görmez; arsa bedelinin desteklere yansıması ayrı kurallara tabidir.
Kullanılmış makine sabit yatırım tutarına sayılır mı?
İkinci el ve kullanılmış makinelerde özel kurallar işler; ithal kullanılmış makine ile yurt içinden alınan kullanılmış makine farklı değerlendirilir. Yatırım özelinde teyit edilmesi gerekir.
Eşiğin altında kalıyorsam ne yapabilirim?
Önce kapsamı doğru kurduğunuzdan emin olun — tesisat, montaj, inşaat ve proje giderleri sık atlanır. Kapsam doğru kurulduğu hâlde eşik aşılmıyorsa, yatırımın kapsamını genişletmek ya da farklı destek mekanizmalarını değerlendirmek gerekir.
Eşik tutarları ne sıklıkla değişiyor?
Yeniden değerleme oranına bağlı olarak her yıl güncelleniyor. Ocak ayından itibaren yapılacak başvurularda yeni tutarlar geçerli oluyor. Bu yüzden başvuru takvimi ile eşik güncellemesi arasındaki ilişki de planlanmalı.
Yatırımınızın sabit yatırım tutarını doğru kurmak ve eşik durumunu netleştirmek için bize danışabilirsiniz.