Vize, belgenin kapanışı değil doğrulanmasıdır
Tamamlama vizesi sürecin son adımı olduğu için sıklıkla formalite sanılır. Değildir. Vize aşamasında Bakanlık, belgede öngörülen yatırımın gerçekten yapılıp yapılmadığını inceler: makine listesindeki kalemler tesiste var mı, harcama tutarları belgelerle örtüşüyor mu, öngörülen istihdam sağlandı mı.
Bu nedenle vizeye hazırlık, vize başvurusunda başlamaz — belge alındığı gün başlar. Vizede istenen her şey, yatırım süresince biriktirilmiş olması gereken kayıtlardır.
Vize başvurusunda incelenen başlıklar
İnceleme, belgede beyan edilenle sahada gerçekleşenin karşılaştırılmasıdır. Sapmalar mutlaka sorun değildir; açıklanabilir ve belgelenebilir olmaları gerekir.
- Gerçekleşen yatırım tutarının belgede öngörülenle karşılaştırılması
- Makine ve teçhizatın fiilen tesiste bulunması ve listeyle örtüşmesi
- Harcamaların fatura, gümrük beyannamesi ve ödeme belgeleriyle ispatı
- Öngörülen istihdamın sağlanıp sağlanmadığı
- Kapasite artışının kapasite raporuyla doğrulanması
- Yatırım yerinin belgede yazılı yerle aynı olması
Yatırım öngörülenden düşük gerçekleşirse
Yatırımın belgede yazılı tutarın altında gerçekleşmesi sık görülen bir durumdur; kur değişimi, tedarik sorunları veya kapsam daralması nedeniyle olabilir. Bu tek başına vizenin verilmemesi anlamına gelmez.
Belirleyici olan, gerçekleşen yatırımın belgenin dayandığı koşulları — özellikle asgari yatırım tutarını ve yatırım konusunu — hâlâ karşılıyor olmasıdır. Karşılamıyorsa desteklerin bir bölümünün geri alınması gündeme gelir. Bu risk, süre içinde fark edildiğinde revizyonla yönetilebilir; süre sonunda fark edildiğinde yönetilemez.
Vize alınmazsa ne olur?
Tamamlama vizesi alınmamış bir belge, yatırımın gerçekleştiği hukuken tespit edilmemiş bir belgedir. Bu durumda belge kapsamında yararlanılmış desteklerin — KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi indirimi, sigorta primi desteği — geri istenmesi gündeme gelebilir. Geri alma, ilgili mevzuat uyarınca gecikme faiziyle birlikte uygulanabilir.
Pratikte bu, yatırımın finansal planında hesaplanmamış büyük bir yükümlülük demektir. Belgeyi alıp süreci takip etmemenin en pahalı sonucu budur.
Sıkça sorulan sorular
Tamamlama vizesi başvurusu ne zaman yapılır?
Yatırım süresinin bitiminden sonra, mevzuatta öngörülen süre içinde başvurulur. Süre uzatımı alınmış belgelerde uzatılmış süre esas alınır. Başvurunun geciktirilmesi ek işlem gerektirir; bu nedenle süre bitiş tarihini belge alındığı andan itibaren takvimde tutmak gerekir.
Tamamlama vizesi için tesise yerinde inceleme gelir mi?
Yatırımın niteliğine ve tutarına göre yerinde tespit yapılabilir. Yerinde inceleme yapılan dosyalarda makine ve teçhizatın listeyle örtüşmesi, seri numaralarının izlenebilir olması ve tesisin beyan edilen kapasitede çalışıyor olması kontrol edilir. Makine listesinin baştan teknik tanımlı hazırlanması bu aşamayı belirgin biçimde kolaylaştırır.
Vize aldıktan sonra yükümlülüğüm biter mi?
Tamamlama vizesi yatırımın gerçekleştiğini tespit eder, ancak bazı yükümlülükler devam eder. Örneğin belge kapsamında alınan makine ve teçhizatın mevzuatta öngörülen süre boyunca devredilmemesi ya da satılmaması gerekir. Bu süre içindeki devirler, desteklerin geri alınmasına yol açabilir.